کتاب «آوای سیستو» میراث‌فرهنگی سیستان

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی تفتان ما ابوالفضل مفتح‌پور در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون»، بیان کرد: در خانواده‌ای هنرمند و شاعر پرورش یافتم و از سن ۱۳ سالگی وارد عرصه نویسندگی شدم. علاوه بر نویسندگی، در حوزه شعر و بافندگی فرش با طرح‌ها و نقش‌های سنتی نیز فعالیت دارم.

وی گفت: سیستان به‌عنوان سرزمینی ریشه‌دار در تاریخ و فرهنگ ایران، میراثی از رنج، ایستادگی و اصالت را در خود جای‌داده است؛ سرزمینی که خاک آن تنها جغرافیا نیست، بلکه حافظه‌ای تاریخی از پایداری مردمش به شمار می‌رود. مردم سیستان با صبوری و غیرت، همانند نمادهای حماسی شاهنامه، در حفظ فرهنگ و هویت این دیار نقشی ماندگار داشته‌اند.

مفتح پور خاطرنشان کرد: ادبیات عامیانه سیستان به‌عنوان یکی از ارکان هویت فرهنگی این منطقه، ریشه در زندگی روزمره مردم دارد و نقش مهمی در شناخت اجتماعی و فرهنگی جامعه ایفا می‌کند. این ادبیات شامل لالایی‌ها، آیکه‌ها، دوبیتی‌ها و ترانه‌های محلی «سیتک» است که بازتاب‌دهنده باورها، احساسات و سبک زندگی مردم سیستان به شمار می‌رود.

این نویسنده ادامه داد: دربن‌مایه بسیاری از این آثار، ارادت مردم به اهل‌بیت (ع) و پایبندی آنان به ارزش‌های اخلاقی و اجتماعی است؛ میراثی فرهنگی که حفظ و انتقال آن به نسل‌های آینده، از وظایف مهم نسل امروز محسوب می‌شود. ادبیات عامیانه، از منظر شناختی نیز جایگاهی ویژه دارد و می‌توان از طریق آن، ویژگی‌ها و هویت یک محیط و جامعه را شناسایی کرد.

وی درباره کتاب «آوای سیستو» گفت: این کتاب به گردآوری آواها و نغمه‌های سیستانی پرداخته و در پنج بخش شامل لالایی‌های مادرانه (آیکه)، دوبیتی‌های محلی، ترانه‌های عامیانه، آلوکه‌ها یا اشعار عروسی و ارده‌ها و رباعیات قدیمی تنظیم شده است. چاپ دوم این کتاب در کمتر از ده روز برای علاقه‌مندان به کتاب منتشر شد.

مفتح‌پور افزود: کتاب «آوای سیستو» با زبانی صمیمی و ملموس به بیان تجربه‌ها، خاطرات و فرهنگ مردم سیستان می‌پردازد و نشان می‌دهد ارادت و محبت به اهل‌بیت در دل‌وجان مردم این منطقه ریشه دارد و این فرهنگ از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود. حفظ ادبیات عامیانه و آثار شفاهی سیستان وظیفه‌ای ملی است و صیانت از این میراث‌فرهنگی و دینی باید موردتوجه قرار گیرد.

وی خاطرنشان کرد: ادبیات عامیانه بخش مهمی از هویت و فرهنگ ملت‌ها را شکل می‌دهد و برخاسته از زندگی روزمره مردم است که با زبانی ساده و صمیمی و بر پایه گفتار و تجربه‌های زیسته شکل می‌گیرد. این گنجینه فرهنگی الهام‌بخش بسیاری از نویسندگان و شاعران برجسته، از جمله حکیم ابوالقاسم فردوسی، صادق هدایت و برخی شاعران معاصر بوده و نقش مهمی در حفظ اصالت آثار ادبی دارد.

مفتح‌پور مطرح کرد: بررسی اصالت، قدمت و تاریخچه هر قوم و منطقه، مستلزم توجه به آثار شفاهی و عامیانه آن است؛ آثاری که با دربرگیری لالایی‌ها، متل‌ها و افسانه‌ها، ترانه‌های محلی، لطیفه‌ها و حکایت‌های کوتاه مردمی، درون‌مایه فرهنگی و اجتماعی مردم را بازتاب می‌دهد.

 وی افزود: محتوای آثار شفاهی و عامیانه سیستان، افزون بر جنبه‌های هنری، بیانگر ارادت مردم این منطقه به اهل‌بیت پیامبر، پیشینه تاریخی و جغرافیایی و ارزش‌های اخلاقی و فرهنگی جامعه سیستان است.

مفتح‌پور مطرح کرد: بررسی اصالت، قدمت و تاریخچه هر قوم و منطقه، مستلزم توجه به آثار شفاهی و عامیانه آن است؛ آثاری که با دربرگیری لالایی‌ها، متل‌ها و افسانه‌ها، ترانه‌های محلی، لطیفه‌ها و حکایت‌های کوتاه مردمی، درون‌مایه فرهنگی و اجتماعی مردم را بازتاب می‌دهد.

وی افزود: محتوای آثار شفاهی و عامیانه سیستان، افزون بر جنبه‌های هنری، بیانگر ارادت مردم این منطقه به اهل‌بیت پیامبر، پیشینه تاریخی و جغرافیایی و ارزش‌های اخلاقی و فرهنگی جامعه سیستان است.

وی گفت: این آثار فرهنگی که در ذهن، زبان و جان مردم نقش بسته و به رشته مکتوب درنیامده‌اند، بیش از سایر منابع در معرض فراموشی قرار دارند. ازاین‌رو، حفظ و ثبت این میراث غنی و شفاهی، وظیفه‌ای ضروری است تا فرهنگ مردم ولایت‌مدار سیستان زنده نگه داشته شود. کتاب «آوای سیستو» حاصل تحقیق و پژوهش میدانی از سال ۱۳۹۷ است.

این نویسنده ادامه داد: در ابتدا، سوگنامه سیستان به رشته تحریر درآمد و چاپ شد و سپس در سال ۱۴۰۴، کتاب «آوای سیستو» که شامل ابیات شادی و ترانه‌های محلی است، به چاپ دوم رسید. این اثر در پنج بخش تنظیم شده و شامل لالایی‌های مادرانه یا همان آیکه‌ها، دوبیتی‌های محلی، ترانه‌های عامیانه، آلوکه‌ها یا اشعاری که در عروسی‌ها خوانده می‌شود، و همچنین ارده‌ها و رباعیات قدیمی است.

مفتح‌پور خاطرنشان کرد: کتاب «آوای سیستو» اصالت و قدمت مردم سیستان را به نمایش می‌گذارد و نشان می‌دهد محبت و ارادت به اهل‌بیت در دل‌وجان مردم این منطقه جای گرفته است.همان‌گونه که در لالایی‌ها و آیی‌های سیستانی مشاهده می‌شود، حتی در کوچک‌ترین لحظه‌های زندگی روزمره، نام و یاد اهل‌بیت و خاندان عصمت و طهارت حضوری محکم دارد.

مفتح‌پور افزود: در لالایی‌ها و آکی‌ها عباراتی چون آب بر سَر سَنگ جَل جَلی می‌گوید، بلبل وَه قفس نادعلی می‌گوید و آن شیری که خوابیده به آن سایه سنگ، الله (جل)، محمد (ص)، علی (ع) می‌گوید» نشان‌دهنده ارادت عمیق مردم به اهل‌بیت است. دوبیتی‌ها و ترانه‌های جمع‌آوری شده در این کتاب اصالت فرهنگی و قدمت تاریخی سیستان را به‌روشنی نمایان می‌سازد.

مفتح‌پور گفت: ما نمی‌دانیم وارث چه هستیم و این جای تأسف و افسوس دارد. ما مرزداران این خاک و ریشه هستیم و باید با تمام وجود پایدار و ایستاده از زبان، ادبیات، کشور و انقلابمان دفاع کنیم.

انتهای خبر/